“Veel plezier schat, en niet bij het viaduct spelen”. Ja mam.. Ik hoor het mijn moeder nog tegen mij zeggen. Niet bij het viaduct spelen. En waar ging ik heen met mijn vriendjes en vriendinnetjes? Juist, richting het viaduct.. Niet omdat ik per se wilde liegen, maar omdat ik haar niet ongerust wilde maken. Een leugentje om bestwil. Wat kon er nou immers gebeuren? Logica van een kind..

Nu ik erover nadenk (als volwassene) was dit natuurlijk niet handig. Mijn moeder wist zo niet waar we écht waren en bij het viaduct loerde natuurlijk gevaar van voorbijkomende auto’s. Toch deed ik het niet expres en zat er een reden achter. Ik wilde als hooggevoelig kind mijn moeder niet onnodig ongerust maken of kwetsen. Als volwassene overzie je oorzaak en gevolg (beter). Een kind is in ontwikkeling en zo ook zijn/haar gewetensontwikkeling. Het geweten. Ook wel het moreel besef genoemd. 

Een jong kind heeft nog geen geweten. Tot een jaar of vier draait het om ego. Schoolgaande kinderen krijgen meer besef van (hun positie ten opzichte van) hun omgeving. Ze nemen ook niet meer per definitie aan wat je zegt als ouder. Onderhandelen kan aan de orde van de dag zijn. Ook ik heb thuis een échte onderhandelaarster. Vermoeiend of niet, hier begint wel de gewetensontwikkeling. 

Kinderen worden steeds meer zelfstandig, een individu met eigen mening, en dat mag je als ouder stimuleren. Waar ze als jonge kinderen soms jokken, wordt dat in deze fase liegen genoemd. Je mag je kind daarop aanspreken. Elk kind zal zijn/haar grenzen uittesten en eens (on)bewust een leugentje vertellen in zijn/haar voordeel. Het is belangrijk hoe je daar vervolgens mee omgaat. 

  • Blijf kalm en rustig.
  • Achterhaal de reden waarom je kind heeft gelogen. De reden kan nuttige inzichten geven. Het leert je veel over de denkwereld van je kind en daar kun je dan gericht(er) het gesprek over aangaan.
  • Leg in kindertaal uit over het principe oorzaak en gevolg. Grote kans dat dit verhaal je kind bijblijft als je het maar op een begrijpelijk niveau uitlegt. 
  • Spreek met je kind af dat hij/zij altijd bij jou terecht kan, wat er ook aan de hand is. Het goed omgaan met elke fase van het opgroeien geeft je kind een veilig gevoel. Het maakt het voor je kind laagdrempelig om bij je te komen als het ergens mee zit en zal minder geneigd zijn ongewenst gedrag te vertonen.

Bij dochterlief heb ik het principe van oorzaak en gevolg uitgelegd vanaf een jaar of zeven. Ik vertelde haar over een kind wat altijd en overal loog. Ouders, vriendjes en leerkrachten geloofden daarom ook nooit wat het kind zei, omdat het altijd loog. Totdat het kind op een dag iets meemaakte en niemand het kind geloofde. Dat verhaal heeft best impact gehad op dochterlief. Ik hoor haar ook regelmatig zeggen. “Mam, ik mag niet liegen hè en altijd de waarheid vertellen toch? Want als je veel liegt, kan er een keer écht iets gebeuren en dan gelooft niemand jou. Dat is pas erg!” 

Op hun eigen niveau kan je een kind veel bijbrengen. Soms helpt het ook om rollenspellen te doen met de knuffels/poppen van je kind. Spelenderwijs ontwikkkelt zich moreel besef, maar ook het besef dat je kind áltijd bij jou terecht kan. Een belangrijke basis. Zeker richting puberteit waar er weer meer en andere uitdagingen op het pad komen. 

Je kind coachen in gewetensontwikkeling maakt dat je wellicht zelf ook stilstaat bij ‘het leugentje om bestwil’. Het is er soms uit voordat je er erg in hebt. Toch? Dat ene feestje waar je echt geen zin in hebt, maar je een leugentje vertelt omdat je de ander niet wil kwetsen. En toch leer je door de jaren heen dat eerlijkheid het langst duurt. Je mag eerlijk zijn naar een ander, hoe moeilijk dat soms ook is of voelt. 

Wees eerlijk naar jezelf en dus ook naar anderen. Zeg ook eens nee als je iets echt niet wil. Ga geen ja zeggen uit beleefdheid of sociale druk waar je achteraf spijt van krijgt omdat je eigenlijk geen energie/tijd/zin hebt. De juiste mensen zullen jou(w) eerlijkheid waarderen en dat zijn de mensen die je graag op je pad wil houden. Het is belangrijk om (bij) jezelf te blijven.

De beste levenslessen leert een kind niet alleen door woorden, maar voornamelijk door houding en gedrag van rolmodellen om hen heen. Je bent een voorbeeld voor je kind. Elke dag. Elk moment. Hun spiegel. Gelukkig hoef je als ouder niet perfect te zijn. Dat is niemand, toch? Ik ben geen perfecte ouder en leer letterlijk elke dag van mijn kind. Dat mag je best uitspreken en ook als je zelf iets niet handig hebt aangepakt. Wees eerlijk naar je kind, op het niveau dat zij het kunnen begrijpen zonder al teveel details. Het is pas stoer als je eerlijk bent. 

Wees je ook bewust van de valkuil ‘dat zou mijn kind nooit doen’. Elk kind is in ontwikkeling en het doormaken van fases, grenzen uittesten en leren vallen en opstaan hoort erbij. Dat is juist een hele gezonde ontwikkeling. En denk niet, dit is het begin van het einde. Jij was als kind vast ook niet perfect en kijk eens hoe je nu in het leven staat. Aan jou de dankbare taak je kind te begeleiden door alle fases die je zelf als kind ook hebt doorlopen. Denk eens na hoe jij als kind dacht en voelde en onthou dat terwijl nu jouw kind opgroeit. Dat maakt het makkelijker om je in te leven. Met één belangrijk verschil. Nu sta je aan de andere kant, als ouder..

Liefs, Jootje